Otuz Evler Yapı Kooperatifi[1] 

Ankara’da Küçükesatta, Bahar Sokak ile Başçavuş Sokağın kesiştiği köşede başlayan ve Başçavuş Sokak’ta, ikisi yan yana birisi karşıda, kendi içindeki bütünlüğü, yalınlığı, güzelliği ve küçük balkonlarıyla, sokağa girdiğiniz andan itibaren ağaçlar arasından bir ışık huzmesi gibi karşınıza çıkan yapılar, Maliye Evleri olarak bilinen, Otuz Evler Yapı Kooperatifidir.  

Maliye mensupları tarafından kurulan Otuz Evler Yapı Kooperatifi tarafından yaptırılan daha sonra giderek el değiştiren yapılar, Ankara Belediyesi İmar Müdürlüğü’nün 30.06 1958 tarih 446 sayılı kararı ile 2091 ada 15 sayılı parselinin ifrazından oluşan 20 ve 21 parsellerinde 1584 ve 1750 m²  lik arsa üzerinde iki blok, Ankara Belediyesi İmar Müdürlüğü’nün 02.08.1954 tarih 522 sayılı kararına göre 2092 ada 14 ve 15 parsellerinin tevhidinden oluşan 22 parselde, 2148 m² lik arsa üzerinde bir blok olarak inşa edilmiştir[2]

Çankaya Belediyesi İmar Müdürlüğündeki dosyalarından yapım tarihine ve projelerine rastlanmamakla birlikte imar durumu, ada parsel, ifraz ve tevhitlerinin tarihleri, 2092 ada 22 parselde bulunan bloğun 1954 yılından önce, 2091 ada 20 ve 21 parsellerde bulunan iki bloğun 1958 yılından önce yapılmadığını göstermektedir.  

 2091 ada 20-21 parsel imar durumu[3]                       2092 ada 22 parsel imar durumu[4] 

Mimari açıdan diğerlerinden öne çıkan ve farklılığını hemen algılattıran bu yapılar, 1954–1958 yılları arasında Mimarlar Oda’sının 1 nolu üyesi ordinaryüs profesör Mimar Halid Emin Onat tarafından tasarlanmıştır.  

Mimar Emin Onat 1950 li yıllarda Ankara’da İstanbul’da ve Bursa’da tasarladığı yapılarını modern mimarlığın ilkelerinden olan form fonksiyonu belirler (form follows function) ilkesinden yola çıkarak biçimlendirmiştir.  

Başçavuş Sokakta ki Maliye Evleri olarak bilinen konut blokları, bu ilkeleri yansıtan tasarımı, balkonları, küçük ama iç mekân zenginliği ile çevresindeki yapılardan farklılaşır ve hemen göze çarpar.    

2092 ada 22 parsel arka cephe[5] 

Açık balkon sistemi ile tren yolu üzerinde tarak sistemine benzer şekilde dağılımı yapılan konutlar, her blokta dubleks olarak yapılan, üç katlı olarak çözülmüştür. Alt katta salon, mutfak, wc, üst katta ise iki yatak odası, odalar arasında salon boşluğuna açılan galeri mekânı, sandık odası ve banyo bulunmaktadır.  

2091 adada bulunan 20 ve 21 parseldeki bloklarda zemin katlardaki dairler ön ve arka bahçeden yararlanacak şekilde tasarlanmış olup, zemin katlarda arka bahçeden de girişler bulunmaktadır. 2092 ada 22 parselde bulunan blokta ise binanın arka cephesinden, yapıdan kopartılmış birbirine simetrik çift merdiven öğesiyle yapıya girilmekte ve topografyadan kaynaklı yolun altında kalan kısımlardan oluşan kot farkı, garaj olarak kullanılmaktadır. Bu nedenle bu yapı bloğunda zemin katta bulunan konutların arka girişleri ve bahçeleri bulunmamaktadır.   

      Maliye evleri iç mekân[10]                          Maliye evleri iç mekân[11] 

Konut dokusu ve yapı tasarımı açısından Cumhuriyet döneminin ender modern mimarlık örneklerinden birisi olan, 1950’li yıllarda, çok küçük bütçelerle yapılan bu konutlar, ihtiyaçlar üzerinden şekillenen mütevazi ve bir o kadar da sizi içerisine alan sıcak ve kucaklayan tasarımlarıyla sokağa girdiğiniz andan itibaren sizi büyülüyor.  

(*) Bu yazı yazarın, Bina Öyküleri (1950-1960)  adlı yayınlanmak üzere hazırladığı kapsamlı bir çalışmasının kısa bir bölümünü içermekte olup daha kısa bir bölümü TMMOB Mimarlar Odası Ankara Şubesi Bülten'in de yayınlanmıştır.

Kaynaklar:Çankaya Belediyesi İmar ve Şehircilik Müdürlüğü Arşivi

TMMOB Mimarlar Odası Ankara Şube Arşivi

[4] Çankaya Belediyesi İmar ve Şehircilik Müdürlüğü Arşivi

[6] Fotoğraf,Tezcan Karakuş Candan

[7] Fotoğraf,Tezcan Karakuş Candan

[8] Fotoğraf,Tezcan Karakuş Candan

[9] Saadet Sönmez, Selami Cömertoğlu, Röportajı TMMOB Mimarlar Odası Ankara Şube Arşivi